Türkiye'nin Bitmemiş Laiklik İnşaatının Hazin Durumu

Türk Devrimi Atatürk ile başlamadı, onun ölümüyle de bitmedi....Ancak Atatürk'ün ölümü ile başlayan ve günümüze kadar uzanan dönem içerisinde karşı devrimcilerin giderek artan bir siyasal güce sahip oldukları açıktır. Karşı devrimin bu kadar güçlenmesinin nedeninin Cumhuriyet'in sol düşmanlığı olduğu söylenebilir (bkz. Merdan Yanardağ'ın analizi). Osmanlı gibi Cumhuriyet de kendisini yıkacak dinamikleri istem dışı olsa da kendi eylemleri ile güçlendirmiştir.

Karşı devrime "Dur!" denilememesi halinde önümüzdeki on yıllarda ulus başkalaşarak parçanabilir ve yok olabilir. Tek çıkış yolu ise devrimci bir dalganın siyasi güç kazanarak Türkiye'yi yeniden ileri vitese geçirmesidir. Başka bir seçenek, ara bir yol bulunmamaktadır.

Özellikle Atatürk'ün yaptıklarını "muhafaza" ve "müdafaa" üzerine kurulu bir stratejinin hiçbir başarılı sonuç getirmeyeceği anlaşılmalıdır. Bu konuda Kemal Okuyan'ın soL'da yazdığı yeni cumhuriyete ilişkin görüşlerine kulak verilmesi gerekmektedir.

Bu kapsamda laiklik somut örneği üzerinden devrimcilerin yapması gerekenleri tartışalım:

Durum Tespiti: Atatürk din-devlet ilişkisinde ilerici adımlar atmış, laikliği anayasaya sokmuş, Şeriye Vekaleti'ni kaldırmış ve Diyanet İşleri Başkanlığı'nı kurmuştur. Atatürk'ün siyasal yaşantısı ve eylemleri göz önüne alındığında (Kur'an'ın ve ezanın Türkçeleştirilmesi) Diyanet İşleri Başkanlığı'nı geçici bir kurum olarak tasarladığı sonucuna ulaşılabilir. Büyük olasılıkla dinci gericiliğinin etkisizleştirilmesinin ardından Diyanet İşleri Başkanlığı'nı da kaldırmayı öngörmekteydi. Çünkü laik bir devletin içinde dinsel bir kurumun olamayacağını biliyordu. Öte yandan imam-hatip okulları Anadolu'daki imam eksiğini gidermek amacı ile yine Atatürk döneminde açıldı.

Sonra olanları ise hepimiz çok iyi biliyoruz. Atatürk'ün başlattığı laiklik inşaatı onun ölümüyle durdu. "Laiklik" tabelası asılı kaldı ama arka planda devlet pratikte Sünni İslam devleti olarak çalıştı. Diyanet İşleri ve özellikle imam-hatip okulları karşı devrimin katalizörleri olarak görev yaptılar ve hala da yapmaktalar. Türbanı imam-hatip okullarında öğrenci iken takmaya başlayan ve buna devletçe açıkça göz yumulan kızlara üniversitede türban yasağının getirilmesi sürdürülemezdi. Ya imam-hatip okullarında türban kullanılması önlenecekti ya da üniversitelerde türban yasağı kalkacaktı. Sonuçta türban üniversitelere girdi. Domino etkisi ile türban imam-hatipten kamu kurumlarına ve TBMM'ye olan yolculuğunu kısa süre önce tamamladı. Öte yandan dinciliği sonsuza kadar istediği gibi oy avcılığında kullanacağını düşünen merkez sağ 2002'de havlu atarak dincilik tarafından yutulmuştu bile. Kısaca, on yıllar boyu desteklenip semiren dincilik, özellikle son yirmi yılda olağanüstü büyük bir atılım gerçekleştirdi. Toplumun her dokusuna nüfuz etti.

Toplumun ilerici kesimlerinin bu gidişi protesto etmek için meydanlara dökülmesi ise epeyce geç gerçekleşti. Şu anda milyonlar "parti"lerini arıyorlar ve halen o parti yok. Görünen odur ki Türkiye'de artık hiçbir şey 2002 öncesi gibi olmayacak, olmamalı da. Ya ileriye sıçrayarak içine sokulduğumuz cendereden kurtulacağız yada iyice geriye giderek sersefil olacağız.

İleriye sıçramak isteyenler de bir an önce kafa kafaya verip Diyanet İşleri'ne, imam-hatip okullarına, kamuda türbana karşı ne yapılacağına karar vermek durumundalar.

CHP: Bir İntiharın Anatomisi

TBMM'ye türbanın sokulmasının ardından kitle iletişim araçlarıyla CHP'ye oy veren kitlelerin endişelerinin soğutulması yoluna gidildi. Bu amaçla şunlar yapıldı:

• CHP yöneticileri "AKP'nin elinden propaganda kozunu aldık." ana mesajını içeren açıklamalar yaptılar,
• Şavak Pavey'in Genel Kurul konuşması öne çıkarıldı. 

Böylelikle "devrim-karşı devrim" savaşında bir mevzinin daha kurşun atmadan terk edilişinin üzeri kurnazca örtülmeye çalışıldı. Elbette ki uyanık yurttaşlar bu kurnazlığı yutmadılar ve CHP yönetimine olan güvensizlikleri daha da arttı. 

"AKP'nin elinden türban kozunu aldık." Aferin size!

Öncelikle "AKP'nin elinden türban kozunu aldık." söyleminin siyasal geçerliliğine bakalım. Türkiye Cumhuriyeti'nin laik niteliğini tümü ile ortadan kaldırmak için yaklaşık çeyrek yüzyıldır kullanılan bir silahtır kamuda türban. Ülkemizde kafa karışıklığı yaşamayan tüm ilerici yurttaşlar çok uzun bir zamandan beri bunun böyle olduğunu düşünmektedir. Dinciler bugün türbanı yarınsa başka araçları kullanarak Türkiye'yi kendi kafalarındaki din devletine dönüştürmeden durmayacaklardır. Bu dönüşümü gerçekleştirmek onların kutsal hedefidir, "kızıl elma"sıdır. AKP ve Erdoğan dincilerin sadece şu anki temsilcileridir. Dincilerin siyasal hedef konusunda kafalarında en küçük soru işareti bulunmamaktadır: "Türkiye İslam devleti yapılacak, toplum buna göre dönüştürülecektir." 

Sonuç olarak ülkemizin gerek ilerici gerekse gerici toplumsal katmanlarında kamuya türbanın sokulmasının neye hizmet ettiği çok açık biçimde bilinmektedir. Ama gelin görün ki CHP'nin yönetimi kitlelerin gördüğünü "nedense (!)" görmemezlikten gelmektedir. Türkiye'nin tüm ilerici kesimleri ülkenin birçok yerinde ayrımcılığın, hukuksuzluğun daniskasına maruzken Kılıçdaroğlu "...laikliğin tehlikede olduğuna inanmıyorum....Üniversitede türban sorunu biz çözeriz...." gibi söylemlerle ortaya çıkarak dincilere "Kale boş, istediğiniz gibi gol atabilirsiniz." mesajını göndermiştir. Türkiye de dahil olmak üzere dünyanın her yerinde dinciliğe elini verenin kolunu kurtaramayacağı buz gibi bir gerçek olarak deneylerle sabitken ödün vereceğinin sinyalini gönderen Kılıçdaroğlu'nun başkanlığı döneminde 

• Türban -aksi yöndeki yargı kararlarında hiçbir değişiklik olmamasına rağmen- tüm üniversitelere girmiştir,
• "4+4+4" adı verilen ucube sistem sırf tüm ilk ve ortaöğretimi imam-hatipleştirmek için milletvekilleri döverek ve anayasayı çiğneyerek yasalaştırılmıştır,
• Türban Türkiye'nin yasama organına resmen sokulmuştur.

Bütün bunların gerçekleştirilmesinde Kılıçdaroğlu yönetiminin "laikliği savunmaktan vazgeçtiğini" belirten söz ve eylemlerinin katkısının bulunmadığını hangi aklı başında kişi söyleyebilir? 

Kılıçdaroğlu ve ekibinin "Bugüne kadar laikliği savunduk oylarımız artmadı. Biraz da dinciliğe göz kırpalım." olarak özetlenebilecek yaklaşımı Dimyat'a pirince giderken evdeki bulgurdan olunmasına yol açacaktır. Üzülerek söylemem gerekir ki CHP'yi bugün yönetenler ya CHP tarihini bilmemektedir yada CHP tarihinden ders çıkarmayı istememektedir. 1946 genel seçimlerinde DP'nin yakın ve açık tehlike oluşturduğunu gören CHP 1946-1950 arasında dinciliğe sempatik gelecek bir dizi uygulamayı gerçekleştirmiş ama 1950 seçimini yitirmekten kurtulamamıştır. Yüzlerce aklı başında siyaset bilimcisinin, uzmanın söylediği gibi "Seçmen aslı varken hiçbir zaman taklidine oy vermez."

Hepimiz en kısa sürede TBMM'ye türbanı sokan AKP'nin Türkiye'yi dincileştirme yolunda yeni ve daha ileri uygulamaları devreye sokacağını göreceğiz. Çok büyük olasılıkla da yeni hedef üst düzey subay kadrosunun önemli bölümü hapsedilmiş Türk Silahlı Kuvvetleri'nin imam-hatipleştirilmesi olacaktır. Görünen köy budur ve gerçekten de bu köyü görmek için kılavuza gerek yoktur.

Garip ve garip olduğu kadar da siyaseten güçsüz bir sağ-sol koalisyonu görüntüsünü veren CHP'nin ise bu yeni uygulamaları durdur(a)mayacağını da göreceğiz. Siyasette "GÜÇSÜZ" yaftası alnınıza bir kez yapıştırılırsa işiniz bitmiş demektir. Ne yazık ki CHP'ye bu yafta yapıştırılmış bulunmaktadır. Bunu çok iyi bilen CHP yöneticileri Sarıgül transferi ile yerel seçimde zevahiri kurtarmanın derdine düşmüşlerdir. 

Sempatizanının, üyesinin, örgütünün gücüne güvenmeyen, onları dinlemeyen bir yönetici kadrodan hiçbir anlamlı başarı beklenemez. 

Pavey'in Konuşması: Sekülerizm?

Partinin laikliği savunmayı bıraktığı ortamda zevahiri kısmen kurtarmak ve umutsuzluğa, endişeye düşen partilileri avutmak amacı ile kürsüye çıka(rıla)n Pavey, TBMM'ye türbanla girilmesinin laikliğe ve mahkeme kararlarına aykırı olduğunu bir kez bile dile getirmeyen bir konuşma yapmıştır. Yapılan işlemin hukuksuz olduğunun altını çizmemiştir. CHP yönetimin yanlış politikasının gölgesi altında kalan Pavey'in başka türlü bir konuşma yapmasını da beklemek hayal olurdu. Konuşmasında dikkatimi çeken önemli bir ayrıntı da Pavey'in laiklik yerine sekülerizm terimini kullanması oldu (*). Anglo-sakson sisteminden epeyce etkilendiği anlaşılan Pavey'in Türkiye anayasasında ve yasalarında kullanılmayan "sekülerizm" terimini defalarca kullanması gerçekten ilgi çekiciydi. AKP'nin yeni cumhuriyetinde laiklik terimine yer olmadığını gören yeni CHP'nin "altı ok"undan birini laiktikten sekülerizme mi dönüştürecek acaba diye düşünmeden edemedim.

*: Kimileri laiklik ve sekülerizm eş anlamlıdır diyebilirler. Kısıtlı siyaset bilimi bilgimle bunun doğru olmadığını söyleyebilirim. Seküler devletler açıkça belirtmeseler de birçok işlemlerinde toplumda baskın olan dinsel inancı esas alırlar. Yüzlerce yıllık reform geleneği üzerinde yükselen, güçlü dinci akımların bulunmadığı ABD ve İngiltere'de sekülerizm işlevsel olabilir. Türkiye'ye "light laiklik" görevini yapacak "sekülerizm" kavramının sokulması ise halihazırda çok güçlü olan dinci-mezhepçi anlayışın ekmeğine yağ sürebilir.